Bu makalemizde, Xml Web Servislerinin
mimarisine daha yakında bakmaya çalışacak ve SOAP (Simple Object Access
Protocol) ’ı kısaca tanımaya çalışacağız.
Bir web servisinin,
istemci uygulamalar tarafından nasıl kullanılabildiğini anlamak, web
servislerinin mimarisini iyi bilmekle mümkündür. Mimariyi kolay bir şekilde
anlayabilmek için, daha önceki makalemizde geliştirdiğimiz web servisi ve istemci uygulamayı göz önüne
alacağız. Herşeyden önce geliştirdiğimiz web servisi local olarak test edilebilen
ve tarayıcı üzerinde çalışabilen bir asmx dosyasından ve buna bağlı Code-Behind
dosyasından oluşmaktadır. Web servisini test etmek için, web servisinin
bulunduğu adresteki asmx uzantılı dosyayı, tarayıcı penceresinden çalıştırmak
yeterlidir. Bunun sonucunda, tarayıcı penceresinde bu web servisi hakkındaki
bilgilere ulaşabilir ve içerdiği metodları görebiliriz.
Ancak burada yer alan
Service Description bağlantısı bize başka bir olanak daha sağlamaktadır. Bu
bağlantı yardımıyla web servisimizin tüm içeriğini anlatan bir WSDL dökümanına
erişebiliriz. WSDL dökümanının en önemli yanı, XML tabanlı bir içeriğe sahip
olmasıdır. Diğer yandan bu döküman, web servisinde kullanılabilecek tüm
metodlara, parametrelere ve dönüş değerlerine ilişkin bilgileri içermektedir.
Peki bu WSDL dökümanı ne
için oluşturulur? İşte bu noktada istemci uygulamaya bir göz atmakta fayda
vardır. İstemci uygulamanın web servisini kullanabilmesi için, ilk önce web
servisinin bulunduğu adrese başvurması gerekir. Bu başvurunun ardından web
servisine ait referansı istemci uygulamaya eklediğimizde, bir takım yeni
dosyalarında uygulamaya eklendiğini görürüz. Bu dosyalardan belkide en önemli
olanı Reference.cs isimli dosyadır. Geliştirdiğimiz uygulama ele alındığında
Reference.cs dosyasının içeriği aşağıdaki gibi olacaktır.
using System.Diagnostics;
using System.Xml.Serializationg
using System;
using System.Web.Services.Protocols;
using System.ComponentModel;
using System.Web.Services;
[System.Diagnostics.DebuggerStepThroughAttribute()]
[System.ComponentModel.DesignerCategoryAttribute("code")]
[System.Web.Services.WebServiceBindingAttribute(Name="Geometrik
HesaplamalarSoap", Namespace="http://ilk/servis/")]
public class GeometrikHesaplamalar :
System.Web.Services.Protocols.SoapHttpClientProtocol
{
public GeometrikHesaplamalar()
{
this.Url =
"http://localhost/GeoWebServis/GeoMat.asmx";
}
[System.Web.Services.Protocols.SoapDocumentMethodAttribute("http://ilk/servis/DaireAlan",
RequestNamespace="http://ilk/servis/",
ResponseNamespace="http://ilk/servis/",
Use=System.Web.Services.Description.SoapBindingUse.Literal,
ParameterStyle=System.Web.Services.Protocols.SoapParameterStyle.Wrapped)]
public System.Double DaireAlan(System.Double r)
{
object[] results =
this.Invoke("DaireAlan", new object[]{r});
return ((System.Double)(results[0]));
}
public System.IAsyncResult BeginDaireAlan(System.Double r,
System.AsyncCallback callback, object asyncState)
{
return this.BeginInvoke("DaireAlan",
new object[] {r}, callback, asyncState);
}
public System.Double EndDaireAlan(System.IAsyncResult
asyncResult)
{
object[] results =
this.EndInvoke(asyncResult);
return ((System.Double)(results[0]));
}
[System.Web.Services.Protocols.SoapDocumentMethodAttribute("http://ilk/servis/DaireCevre",
RequestNamespace="http://ilk/servis/",
ResponseNamespace="http://ilk/servis/",
Use=System.Web.Services.Description.SoapBindingUse.Literal,
ParameterStyle=System.Web.Services.Protocols.SoapParameterStyle.Wrapped)]
public System.Double DaireCevre(System.Double r)
{
object[] results =
this.Invoke("DaireCevre", new object[] {r});
return ((System.Double)(results[0]));
}
public System.IAsyncResult BeginDaireCevre(System.Double r,
System.AsyncCallback callback, object asyncState)
{
return this.BeginInvoke("DaireCevre", new
object[] {r}, callback, asyncState);
}
public System.Double EndDaireCevre(System.IAsyncResult
asyncResult)
{
object[] results =
this.EndInvoke(asyncResult);
return ((System.Double)(results[0]));
}
} |
Visual Studio.NET
tarafından otomatik olarak oluşturulan bu dosyada dikkat çekici noktalar vardır.
Herşeyden önce, karşımızda, web servisimizin bir görüntüsü yer almaktadır. Web
servisimizde yazdığımız metodlar kullandıkları parametreler ve daha başka
bilgiler. Ancak önemli olan bu dosya sayesinde, istemci uygulamanın artık web
servisine ait bir nesne örneğini oluşturup kullanabilecek olmasıdır.
Dolayısıyla, istemci uygulamamıza web servisimize ait referansı eklediğimizde,
istemci uygulamda bu servise ait bir nesne yapısı oluşturulabilmiştir. Bu sayede
aşağıdaki gibi bir bildirim geçerli hale gelir.
|
localhost.GeometrikHesaplamalar gh=new
Istemci.localhost.GeometrikHesaplamalar(); |
Dahası, bu nesne üzerinden,
web servisindeki metodları aynı isimler ile kullanabiliriz.
lblAlan.Text=gh.DaireAlan(r).ToString();
lblCevre.Text=gh.DaireCevre(r).ToString(); |
Olaya daha detaylı
bakıldığında, Reference.cs’ nin aslında, istemci ve web servisi arasındaki
haberleşmeyi sağlayacak bir Proxy nesnesini oluşturmak amacıyla kullanıldığını
söyleyebiliriz. Dolayısıyla, istemci uygulama bu servisi kullanmak istediğinde,
yani bu servis üzerinden bir metodu çağırmak istediğinde, bu talebi proxy
nesnesinden ister. Proxy nesnesi ise bu talebi , web servisine iletir. Web
servisi gelen talebi değerlendirir ve ürettiği cevabı yine istemci uygulamadaki
proxy nesnesine gönderir. Proxy nesneside sonuçları, uygulama ortamına iletir.
Şekil 1. Proxy Nesnesini ve SOAP’ ın Xml Web
Servisi Mimarisindeki yeri.
Diğer bir sorun, proxy
nesnesine gelen taleplerin, web servisine giderken hiç bir engel ile
karşılaşmadan nasıl hareket edeceği ve geri geleceğidir. İstemci uygulama, proxy
nesnesinde normal olarak talepte bulunur ve cevapları alır. Buradaki ilişki
normal olarak bir nesne.metod ilişkisidir. Ancak proxy nesnesi bu mesajları,
esnek, kolay okunabilir, herhangibir engele takılmayacak bir hale getirmek
durumundadır. Bu iş için XML tabanlı bir bilgi akışı biçilmiş kaftandır. Yinede
hareket edecek mesajların uygun bir formasyonda taşınmaları ve web servisinin
anlayabileceği bir dilde ifade edilebilmeleri daha doğrudur. Bu noktada SOAP
(Simple Object Access Protocol – Basit Nesne Erişim Antlaşması) devreye girer.
Web servislerinin
kullanılmasında, web servisleri ve istemciler arasındaki haberleşmenin belirli
standartlar çerçevesinde geliştirilmesi çok önemlidir. SOAP (Simple Access
Object Protocol) işte bu noktada devreye giren ve web servisi-istemci sisteminin
en önemli kısmını oluşturan bir yapı taşıdır. SOAP, web servisleri ve istemciler
arasında gidip gelecek mesajların, XML tabanlı olarak belirlendiği standartlara
uygun formatta taşınmasını sağlayan bir protokoldür. Çoğunlukla HTTP üzerinde
çalışan SOAP, FTP ve SMTP gidi diğer iletişim protokolleri üzerinden de
kullanılabilir.
SOAP protokolü, web
servisleri ile istemciler arasında gerçekleştirilen veri alışverişinde,
karşılıklı olarak akıcak mesajların nasıl ve ne şekilde paketleneceğini yada
başka bir deyişle bilgilerin nasıl kapsülleneceğini belirtir. SOAP, özünde XML
tabanlı mesajların oluşturulmasını belirtir. Bu nedenle SOAP protokolünü
uygulayan mesajlar (ki bunlar SOAP Mesajı olarak adlandırılır), herhangibir ağ
ortamında hiç bir sorunla karşılaşmadan uzak makineler arasında iletilebilirler.
SOAP protokolü, 4 temel üzerine inşa edilmiştir.
Şekil 2. SOAP Protokolünün Temelleri.
SOAP protokolünün
dayandığı bu temel kurallar içerisinde en önemlisi Envelope kısmıdır. Bir SOAP
mesajı mutlaka bir zarf olarak teşkil edilmeli ve Zarf kurallarına göre
tasarlanmalıdır. Diğer temellerin uygulanması zorunlu değildir. Veri kodlama
kuralları, özellikle serileştirilen nesneler için bir model sunar. Başka bir
deyişle, tanımlanmış veri tiplerinin uygulama için kullanılma kurallarına karar
verir. Bu katmandaki kuralların uygulanması opsiyoneldir. Mesaj değişim modeli,
web servisi ile istemciler arasında değiş tokuş edilen mesajlar için bir
istek/cevap deseni tanımlar. SOAP, Remote Procedure Call tip mekanizmasını esas
alan bir veri değiş tokuş desenini kullansada bu bir zorunluluk değildir. Mesaj
değişim modelide opsiyoneldir. Veri bağlama kuralları ile, SOAP’ın iletişim
protokollerinin birbirlerine nasıl bağlanacağına dair tanımlamalar içerir. Veri
bağlama kurallarıda opsiyoneldir.
Kısaca SOAP protokolü,
mutlaka iletişimsel mesajların SOAP Zarf kurallarına uygun bir biçimde
tasarlanmasını zorunlu kılar. SOAP mesajlarının zarf kurallarına uygun bir
biçimde tasarlanması için aşağıdaki şekilde belirtilen format kullanılır. Burada
bir SOAP zarfının temel yapısı belirtilmiştir.
Şekil 3. SOAP Zarfının Temel Yapısı.
SOAP Zarfları bir SOAP
mesajının başlık ve gövde olmak üzere iki ana kısımdan oluşması gerektiğini
belirtir. En önemli kısım gövdedir. Burada, yapılan metod çağırımlarına ilişkin
bilgiler ile çağrı sonucu istemcilere gönderilecek cevaplara ait xml tabanlı
bilgiler yer alır.
SOAP mesajlarını anlamanın
en iyi yolu, onları gerçek bir uygulamada takip etmektir. Bu amaçla, geliştirmiş
olduğumuz Web servisini ve istemci uygulamamızı kullanacağız. İstemci ve web
servisi arasında hareket eden SOAP mesajlarını takip edebilmek amacıyla
Microsoft firmasının sunduğu SOAP Tookit aracını kullanabiliriz. Bu aracı
bugün itibariyle
http://download.microsoft.com/download/2/e/0/2e068a11-9ef7-45f5-820f-89573d7c4939/soapsdk.exe
adresinden temin edebilirsiniz. SOAP mesajlarını takip edebilmek amacıyla
istemci uygulamamızda ufak bir değişiklik yapmamız gerekiyor. Bunun için istemci
uygulamda, web servisine ait proxy nesnesinin sınıf dosyası içerisinde
(reference.cs) yer alan,
| this.Url =
"http://localhost/GeoWebServis/GeoMat.asmx"; |
satırını
| this.Url =
"http://localhost:8080/GeoWebServis/GeoMat.asmx"; |
şeklinde
değiştirmeliyiz. Şimdi SOAP Toolkit 3.0 ile yüklenen Trace Utility aracını
çalıştıralım. Ardından Trace Utility aracında, New menüsünden, Formatted Trace’
i seçelim.
Şekil 4. Yeni bir Trace açıyoruz.
Karşımıza çıkacak olan
aşağıdaki pencereyi bu hali ile bırakalım.
Şekil 5. Trace Setup.
Ardından istemci uygulamamızı çalıştıralım ve
web servisimizi kullanalım. Tekrardan Trace Utility penceremize dönelim.
Aşağıdaki ekran görüntüsü elde ederiz. Görüldüğü gibi, trace utility aracı, web
servisimiz ile istemci uygulamamız arasındaki SOAP mesajlarını yakalamıştır.
Burada iki mesaj sekmesi görünmektedir. Bunların herbiri web servisimizdeki bir metoda karşılık gelmektedir.
Şekil 6. SOAP Mesajları.
Örneğin Message #1
sekmesini inceleyelim. Üsteki XML bilgisi, istemcinin web servisine gönderdiği
talebi (Request) göstermektedir. Alttaki mesaj ise, web servisinden istemciye
gelen cevabı (Response) gösterir. İstemcinin talebini incelediğimizde aşağıdaki
XML dökümanını elde ederiz.
<?xml version="1.0" encoding="utf-8"
?>
- <soap:Envelope
xmlns:soap="http://schemas.xmlsoap.org/soap/envelope/"
xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
xmlns:xsd="http://www.w3.org/2001/XMLSchema">
- <soap:Body>
- <DaireAlan
xmlns="http://ilk/servis/">
<r>10</r>
</DaireAlan>
</soap:Body>
</soap:Envelope>
|
Burada istemciden web
servisine giden SOAP mesajı görülmektedir. Görüldüğü gibi mesaj
<soap:Envelope
tag’ ı ile başlamaktadır. Soap mesajımızın gövdesi ise <soap:Body> tagı ile
başlar. Burada istemci tarafından çağırılan metodun ismi ve bu metoda gönderilen
parametre değeri yer almaktadır. Ayrıca metodun hangi isim alanı içinde yer
aldığıda belirtilmiştir. Bu isim alanının web servisin içerisindeki WebService
niteliği ile belirttiğimiz isim alanı olduğuna dikkat ediniz. Soap mesajımızın
başlık kısmı ise, HTTP Header sekmesinde görülebilir. Buradaki XML satırları
içerisinde en önemlisi <soapaction> tagının olduğu satırdır.
|
<soapaction>"http://ilk/servis/DaireAlan"</soapaction> |
Soapaction
tagı, kullanılan web servisinde belirtmiş olduğumuz xml isim alanının sonuna web
servisinde yer alan metodun ismi eklenerek oluşturulmuştur. Burada, Soap
mesajının web servisi tarafından çözümlenmesi sırasında, karşılık gelecek isim
alanının (WebService sekmesinde belirttiğimiz) ve bu isim alanı içinden
çağırılan metodun (WebMethod niteliği ile belirttiğimiz) tanımlamaları yer alır.
Böylece web servisi gelen soap mesajına karşılık gelen metodu bulup
çalıştırabilir. Gelelim web servisinden istemciye dönen SOAP Mesajına.
<?xml version="1.0" encoding="utf-8"
?>
- <soap:Envelope
xmlns:soap="http://schemas.xmlsoap.org/soap/envelope/"
xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
xmlns:xsd="http://www.w3.org/2001/XMLSchema">
- <soap:Body>
- <DaireAlanResponse
xmlns="http://ilk/servis/">
<DaireAlanResult>314</DaireAlanResult>
</DaireAlanResponse>
</soap:Body>
</soap:Envelope>
|
Görüldüğü
gibi, web servisinden istemciye dönen Soap mesajında en dikkat çekici nokta
Response ve Result anahtar kelimeleridir. İstemci tarafından çözlülecek olan bu
Soap mesajı, istemci tarafından metodun çağırıldığı satıra dönecek geri dönüş
değerlerini içerir. Yine buradaki gövdede yer alan metod tanımında kullanılan isim alanı ile (xmlns="http://ilk/servis/),
istemciye ait proxy nesnesini oluşturan sınıf içerisindeki WebService
niteliğinde kullanılan isim alanının aynı olduğuna dikkat edelim.
|
[System.Web.Services.WebServiceBindingAttribute(Name="Geometrik
HesaplamalarSoap", Namespace="http://ilk/servis/")] |
Burada görüldüğü gibi
SOAP mesajlarımız tek parametre alan metodlar ve tek sonuç içeren geri dönüş
değerlerini istemci ve web servisi arasında belirli bir standart dahilinde
taşımaktadır. Diğer yandan, özellikle değişken sayıda parametre alan ve geriye
dizi veya veri kümesi döndürebilen SOAP mesajlarıda mümkündür. Bu durumu analiz
edebilmek amacıyla web servisimize parametre olarak bir dizi alan ve geriye bu
dizinin işlenmiş halini döndürecek bir metod ilave edelim.
[WebMethod(Description="Daire Cevre Hesabini Dizi Elamanlarina
Uygular.")]
public
double[] DaireCevreDizi(
double[] r)
{
int eleman_Sayisi=r.Length;
double[] dizi=new
double[eleman_Sayisi];
for(int
i=0;i<eleman_Sayisi;i++)
{
dizi[i]=r[i]*pi*2;
}
return dizi;
} |
Bu web metodumuz,
istemciden double türünden bir dizi alacak ve bu dizideki elemanlara çevre
hesaplaması işlemlerini uygulayacak. Sonuçlar ise yine bir dizi şeklinde istemci
bilgisayara geri döndürülecek. İstemci uygulamamızda bu yeni metodu test
edebilmemiz için, proxy nesnesinin, web servisinin yeni versiyonuna uygun bir
şekilde güncellenmesi gerekir. Bunun için, istemci uygulamada Solution Explorer
penceresinde, Web References sekemsinde localhost öğesine sağ tıklayarak açılan
menüden, Update Web Reference’ i seçmemiz yeterli olacaktır.
Şekil 7. Xml Web Servisini Güncellemek.
Bu durumda, istemci
uygulamamız web servisimiz için oluşturduğu proxy nesnesini yeniliklere göre
güncelleyecektir. Aksi takdirde web servisimize eklediğimiz metodu kullanamayız.
Bu işlemlerin ardından, istemci uygulamamıza aşağıdaki kod satırlarını ilave
edelim.
double[]
dizi=new double[3];
dizi[0]=1;
dizi[1]=2;
dizi[2]=3;
double[]
diziSonuc=new
double[3];
diziSonuc=gh.DaireCevreDizi(dizi);
foreach(double
eleman in diziSonuc)
{
lblDizi.Text+=eleman.ToString()+" ";
} |
Burada yaptığımız, 3
elemanlı double türünden bir dizi tanımlamak ve bu diziye atadığımız elemanları,
web servisimizdeki metodumuza parametre olarak gönderip sonuçları bir label
kontrolünde yazdırmak. Bizim için önemli olan kodların yazılış tarzından çok,
web servisine bir dizinin gönderilmesi, orada işlenmesi ve sonuçların geri
gelmesi sırasında, SOAP mesajlarının ne şekilde oluşacağıdır.
Şimdi Trace
Utility ‘den SOAP mesajlarını yenide inceleyelim. Yerel makinede çalıştığımız ve
proxy nesnemizide güncellediğimiz için, proxy sınıfındaki localhost
tanımlamasını tekrardan localhost:8080 olarak değiştirmemiz, SOAP mesajlarını
Trace Utility aracılığıyla yakalayabilmemiz açısından gerekli olabilir. SOAP
Toolkit Trace Utility aracıyla, SOAP mesajlarına baktığımızda, istemciden web
servisine DaireCevreDizi metodu için giden XML tabanlı bilgilerin aşağıdaki
şekilde oluşturulduğunu görürüz.
<?xml version="1.0"
encoding="utf-8" ?>
- <soap:Envelope
xmlns:soap="http://schemas.xmlsoap.org/soap/envelope/"
xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
xmlns:xsd="http://www.w3.org/2001/XMLSchema">
- <soap:Body>
- <DaireCevreDizi
xmlns="http://ilk/servis/">
-
<r>
<double>1</double>
<double>2</double>
<double>3</double>
</r>
</DaireCevreDizi>
</soap:Body>
</soap:Envelope>
|
Görüldüğü gibi web
metoda gönderdiğimiz dizi elemanları double XML veri tipinden elemanlar olarak
SOAP mesajının gövdesine katılmıştır. Aynı şekilde web servisinden geri dönen
mesaja baktığımızda aşağıdaki sonucu elde ederiz.
<?xml version="1.0" encoding="utf-8"
?>
- <soap:Envelope
xmlns:soap="http://schemas.xmlsoap.org/soap/envelope/"
xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
xmlns:xsd="http://www.w3.org/2001/XMLSchema">
- <soap:Body>
- <DaireCevreDiziResponse
xmlns="http://ilk/servis/">
-
<DaireCevreDiziResult>
<double>6.28</double>
<double>12.56</double>
<double>18.84</double>
</DaireCevreDiziResult>
</DaireCevreDiziResponse>
</soap:Body>
</soap:Envelope>
|
Sonuçlar yine double XML
veri tipi elemanı olarak geri döndürülmüştür. Şu ana kadar yaptığımız
örneklerde, istemci uygulamanın web servisindeki sınıf ve metodları bir proxy
nesnesi yardımıyla nasıl kullandığına şahit olduk. Peki istemci bir uygulama,
kendisine web referansı olarak eklediği web servisine dair bir proxy nesnesini
nasıl oluşturabildi? Bu sorunun cevabını Web Servislerinin SOAP’ tan sonra
olmassa olmaz materyali olan WSDL verebilir. WSDL konusunu bir sonraki
makalemizde incelemeye çalışacağız. Tekrarda görüşünceye dek hepinize mutlu
günler dilerim.
Burak Selim ŞENYURT
selim@bsenyurt.com
Makale:
Xml Web Servisleri - 3 ( Mimarinin Temelleri - SOAP) XML ve Web Servisleri Burak Selim Şenyurt
|